Hoe ontwikkelt de interactie zich tussen mens en robot? Helpen robots, sensoren, data, bluetooth, kunstmatige Intelligentie en een imitatiehuid ons om de band en intimiteit tussen mensen te vervangen of te versterken? Kan intieme technologie een vorm van affectie nabootsen?

Robots maken steeds meer deel uit van ons leven. Robots worden steeds slimmer, menselijker en creatiever. Technologie dringt ons liefdesleven binnen en kietelt onze beleving van intimiteit. Een impressie van het programma Sign of Time (Pakhuis de Zwijger, 2 mei 2017). Sign of Time is een serie events over hoe technologie onze samenleving verandert.

Antropomorfisme

Keynote spreker Roy de Kleijn is promovendus en robotonderzoeker (Universiteit van Leiden). Hij onderzoekt  zelflerende robots. Hij laat zien dat mensen graag menselijke eigenschappen toekennen aan levenloze objecten. Dit heet antropomorfisme. Wat betekent dit in de praktijk?

De Kleijn: “Uit onderzoek blijkt dat mensen bereid zijn om geld te geven aan schattig uitziende robots en zelfs laptops, terwijl zij er niets voor terugkrijgen. Want robots en laptops hebben niets aan geld. Waarom gedragen mensen zich dan zo irrationeel? Wij voelen empathie voor robots.  We zijn bereid nadeel te accepteren om een computer of robot  te helpen. Proefpersonen die een film zien van een robot die wordt gemarteld, ervaren dezelfde walging en onbegrip als wanneer ze een film zouden zien van een gemarteld mens.”

Fysiek contact met robots

In 2006 werd voorspeld dat mensen in 2011 sex zouden hebben met robots. Deze voorspelling is nog steeds niet uitgekomen. Jaarlijks verschijnen er wel nieuwe humanoid robots die er nog menselijker eruit zien.Huid en spieren, zoals in het gezicht, worden nauwkeuriger nagebootst.

Wat gebeurt er als mensen en robots elkaar fysiek aanraken? Een belangrijke vraag met het oog op zorgrobots  in verpleeg- en ziekenhuizen. Een vrouw heeft er in een experiment geen probleem mee wanneer een robot (bestaande uit slechts twee mechanische armen) met een ontsmettingsdoekje een deel van haar arm ontsmet. De robot heeft een enkele duidelijk vooraf bekende omschreven taak, waardoor de vrouw de aanraking prima vindt. Mensen moeten niets hebben van robots die proberen hen gerust te stellen en hen dan willen aanraken. Zij houden ook niet van robotstemmen omdat deze nog altijd een beetje eng klinken.

Geen robot babysitter

Uit onderzoek (2011) blijkt dat mensen robots het leukst vinden als deze stofzuigt, schoonmaakt of de was strijkt.
De Kleijn: “Zij vinden het absoluut niet fijn vinden als robots babysitten, met kinderspelen of hun auto besturen. Maar in 2017  heb je al zelfrijdende auto’s van Google & Tesla! Nieuw onderzoek laat zien dat mensen de laatste twee jaar minder huiverig zijn geworden voor zelfrijzende auto’s. Wij vinden robots leuk en aardig zo lang robots maar niet proberen menselijk te zijn en sociale dingen doen.”

“Please touch my buttox”

Als een robot de actor, is, dan stellen wij als mensen daar blijkbaar eisen aan. Maar wat nou als wij de actor zijn? Wat zijn wij mensen bereid om met robots te doen? Willen wij misschien robots aanraken?

De Kleijn: “Bekend is dat mensen sterke (seksuele) gevoelens kunnen hebben voor objecten. Mensen hebben ook de neiging om menselijke eigenschappen toe te schrijven aan robots. Een Chinese onderzoeker heeft een experiment uitgevoerd met een robot die opdrachten geeft aan testpersonen: “Please touch my buttox, inner thigh, genitals, head or arms.” Duidelijk is dat mensen het onprettig vinden om een robot bij intieme delen (die er niet zijn!) aan te raken. Zij raken robots uitsluitend aan op niet-intieme plaatsen, zoals een arm.”

Sociaal wenselijk

Bij een snelle peiling onder het Pakhuis de Zwijger publiek steekt vrijwel niemand een hand op als antwoord op de vraag: “Wie ziet zichzelf knuffelen, zoenen of intiem zijn met een robot?’ Toch vermoed ik dat er ook sociaal wenselijke antwoorden in de zaal worden gegeven.

HEY Bracelet

Jouw geliefde op afstand aanraken via een armband. Ideaal voor lange afstandsrelaties? Dit wordt mogelijk dankzij de op social touch technology gebaseerde HEY Bracelet van o.a. Gijs Huisman, ondernemer en onderzoeker aan de Human Media Interaction Group van Universiteit van Twente. Kan technologie een levensecht gevoel van aanraking imiteren?

Minder stress door aanraking

Studies naar de  rol van aanraking in sociale interacties gaan terug tot social psychologisch onderzoek in de jaren ’50. Bekend is de studie naar twee kleine aapjes. Zij hebben twee surrogaatmoeders. De ene surrogaatmoeder is gemaakt van gaas en geeft melk. De andere surrogaatmoeder heeft een zachte vacht. De aapjes worden aan het schrikken gemaakt. Zij rennen steevast naar de surrogaatmoeder met vacht om zich daaraan vast te klampen. Conclusie is dat hier geen sprake is van aangeleerd gedrag, maar van een biologische reflex tot het zoeken van contact.  Bij veel kinderen, zoogdieren en primaten zie je deze reflex. Kittens worden heel vaak gelikt door moeder poes. Niet alleen om ze schoon te houden. Maar ook voor het stimuleren van bepaalde processen, zoals de ontwikkeling van de spijsverteringsorganen.

Huisman: “Aanraking is belangrijk voor de persoonlijke ontwikkeling. Knuffelen vermindert ook stress en verlaagt de hartslag. Aanraking bevordert zelfs pro-sociaal gedrag. Een serveerster in het cafe die de rekening brengt en even de schouder van de klant aanraakt, krijgt vaak meer fooi dan wanneer ze dat niet doet. Aanraking tussen mensen is van belang voor het communiceren van affectiviteit, intimiteit en bepaalde emoties.”

Social presence

Media-communicatie speelt steeds centralere  rol in hoe wij met elkaar omgaan. De smartphone wordt gebruikt voor verbale & non-verbale communicatie. Interessant is daarbij het principe van Perceptual illusion of non-mediation. Je ziet iets via een medium, maar je vergeet even dat dit medium ertussen zit. Je schrikt van een horrorfilm op TV. Je vergeet op dat moment dat de ervaring via de TV binnenkomt. Er bestaat daarnaast ook social presence. We kunnen ervaren dat iemand die ver weg is, toch dichtbij lijkt. Bellen of telepresentie versterkt het gevoel dat een persoon echt dichtbij lijkt.

Gijs Huisman: “Het zal niet verbazen dat aanraking een belangrijke rol kan spelen bij de fysieke nabijheid van mensen. Uit onderzoek blijkt dat visueel, auditief en via aanraking communiceren het gevoel van social presence versterkt. We hebben camera’s voor beeld, microfoons voor geluid. Interessant is dan de vraag: hoe gaan we dan zo’n aanraking realiseren? het antwoord is via sensors. Als je een sensor aanraakt, kan deze sensor de aanraking detecteren.”

Huisman: Bij de HEY Bracelet is de sensor gekoppeld aan een actuator die een fysieke sensatie voelbaar maakt op de arm bij een tweede persoon die ook een HEY Bracelet draagt. Dit is een voorbeeld van technologie waaraan ik in mijn onderzoek aan heb gewerkt. We hebben een mouw ontwikkelt met een vibratiemotor en aanrakingssensoren. Ik wil onderzoeken wat aanraking met mensen doet. Twee mensen dragen een mouw. Het toedienen van aanraking leidt tot trilpatroon op de andere mouw. De vibratie voelt niet letterlijk als een aanraking. Maar we kunnen wel karaktereigenschappen van aanraking onderzoeken, zoals beweging. Je kunt met de vibratiemotor in de mouw een beweging over een arm simuleren. Uit ons onderzoek blijkt dat deze bewegingen door testpersonen vergelijkbaar beoordeeld wordt als met een echte aaibeweging over hun arm.”

De HEY Bracelet wordt via Kickstarter aangeboden voor US$ 65,-. Gijs Huisman wil het product betaalbaar houden. Amerikaanse studenten studeren vaak ver weg van huis. Zij zijn erg geïnteresseerd in de HEY Bracelet.

Lepeltje-lepeltje met soft robot

Julian Martijn Jagtenberg is industrieel ontwerper bij Somnox en werkt bij het Robotica Instituut van TU Delft. Hij is mede- uitvinder van slaaprobot Somnox. Met Somnox willen wij een slaaprevolutie starten en dat zijn toehoorders volgend jaar met een robot naar bed gaan.

Jagtenberg: “Bij robots denken we in archetypen. We zijn bang dat robots onze banen inpikken en dat zij mensen vermoorden (Terminator, Transformers). Somnox maakt een ander type robots: zachte robots, niet seksueel gericht, maar echt om mee te slapen. Ik geloof meer in de robot die ons helpt en die we kunnen aanraken dan in robots die auto’s in elkaar last. We zitten in een wereldwijde slaapcrisis. Een op de vijf mensen heeft een chronisch slaaptekort en slaapt minder dan 8 uur. We zien vreselijke krantenkoppen dat dit invloed heeft op onze gezondheid en energietekort. Chronisch slaaptekort kan zelfs leiden tot hartkwalen en depressies.  Ik dacht, hier moet toch een technische oplossing voor te bedenken zijn. Zo zijn we Somnox gaan ontwikkelen.”

Deze zachte robots helpen je om te slapen. Hoe doet hij dat?  Je slaapt lepeltje-pepetje met deze zachte robot in bed. Sensoren meten of je wakker bent of slaapt. Als je wakker bent, prikkelt de robot je zintuigen om je in slaap te helpen. Bijvoorbeeld door liedjes af spelen of door je een verhaaltje te vertellen. De slaaprobot maakt je met licht wakker als je een nachtmerrie hebt.

Adem de robot

Jagtenberg: “De meest coole future vind ikzelf dat je de robot voelt (en hoort) ademhalen als je de robot vasthoudt. In ons onderzoek zien wij dat testpersonen de ademhaling van de robot overnemen zodra zij deze voelen. De ademhaling synchroniseert. Wij denken dat je daardoor beter in slaap valt. Zo brengen we de overwegend snelle ademhaling van mensen terug naar een langzame ritmische ademhaling. We willen straks claimen dat je beter kunt slapen zonder medicatie. De slaaprobot zit constant in een loop en bedenkt wat hij voor je kan doen in bed. We denken er aan om ook een warmte element toe te voegen aan de robot.”

Somnox wil in de toekomst ook de ademhaling van jouw partner erin programmeren. Wanneer je partner op reis gaat, dan is hij/zij nog steeds bij jou als Somnox-gebruiker. Jagtenberg is er trots op dat de slaaprobot is gepatenteerd. Het bedrijf heeft bij 574 mensen getest. Zij claimen dat de slaaprobot stress reduceert en daarmee ook de tijd die het kost om in slaap te vallen. Testpersonen hebben volgens de eerste resultaten de perceptie dat zij beter slapen. Zij voelen zich uitgeruster. Somnox onderzoekt samen met een ziekenhuis  om de claims verder te bewijzen via objectieve metingen. Het gaat dan niet meer om de mening van testpersonen, maar om harde data.

Neem contact met Julian Martijn Jagtenberg op als je nog nieuwe suggesties hebt voor bijvoorbeeld features voor de slaaprobot.

Guling 3.0

Somnox doet mij spontaan denken aan hoe ik, net als andere Indische Nederlanders, ooit ben grootgebracht. Ik sliep als kind met een guling, een cilindervormig rolkussen, ofwel knuffelkussen. En zo herhaalt de geschiedenis zich in Somnox… als Guling 3.0.